ޓިއުބަކިއުލޯސިސް ނުވަތަ އާންމު ނަމުންނަމަ ޓީބީއަކީ ދުނިޔޭގެ ސިއްހަތު ޖަމިއްޔާ (ޑަބްލިއުއެޗްއޯ) އިން ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތުގައި ދުނިޔޭގައި އެންމެ ގިނަ ބަޔަކު މަރުވާ އެއް ބައްޔެވެ. މިއީ 'މައިކޯބެކްޓީރިއަމް ޓިއުބަކިއުލޯސިސް' ކިޔާ ބެކްޓީރިއާއެއްގެ ސަބަބުން ޖެހޭ، ވައިގެ ޒަރީއާއިން ފެތުރޭ ގައިންގަޔަށް އަރާ ނުރައްކާތެރި ބައްޔެކެވެ. އާންމުގޮތެއްގައި ފުއްޕާމެއަށް އަސަރުކުރާ މި ބައްޔަކީ، ބަލިޖެހިފައިވާ މީހަކު ކެއްސައި، ކިނބިހިއަޅައި ނުވަތަ ވާހަކަދައްކާއިރު ބޭރުވާ ކުޅުގެ ޒަރީއާއިން އެހެން މީހުންގެ ގަޔަށް އަރާ ބައްޔެކެވެ. ރާއްޖެއަކީ ނިސްބަތުން ޓީބީގެ ބަލިމަޑުކަން ކުޑަ ގައުމެއް ނަމަވެސް، މިއީ އަދިވެސް އާންމު ސިއްހަތަށް އޮތް ގޮންޖެހުމެކެވެ. މި ރިޕޯޓުގައި ބަލައިލާނީ ރާއްޖޭގައި ޓީބީގެ ހާލަތު ތާރީޚީ ގޮތުންނާއި މިހާރު އޮތް ގޮތަށާއި، ބަލި ކޮންޓްރޯލްކުރުމަށް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ. މުޙައްމަދު މުޢިއްޒުގެ ސަރުކާރުން ގެންގުޅުއްވާ ސިޔާސަތުތަކުގެ އިތުރުން، ރާއްޖޭގައި މި ބައްޔަށް ދެވޭ ފަރުވާގެ ނިޒާމަށެވެ.
ރާއްޖޭގެ ޓީބީގެ ހާލަތާއި ތަފާސްހިސާބުތައް
ރާއްޖޭގައި ޓީބީގެ ތާރީޚަށް ބަލާއިރު، މިއީ 1960 ގެ އަހަރުތަކުން ފެށިގެން ރާއްޖޭގައި ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް ހާއްސަ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރެވެމުން އައިސްފައިވާ ބައްޔެކެވެ. ހެލްތު ޕްރޮޓެކްޝަން އެޖެންސީ (އެޗްޕީއޭ) ގެ ރަސްމީ ތަފާސްހިސާބުތައް ދައްކާގޮތުން 1963 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 2017 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް 12،247 މީހަކު ވަނީ ޓީބީއަށް ފަރުވާ ހޯދުމަށް ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައެވެ. ފާއިތުވި ދިހަވަރަކަށް އަހަރުގެ ތެރޭގައި ރާއްޖެއިން ވަނީ މި ބަލި ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގައި ބޮޑެތި ކާމިޔާބީތަކެއް ހޯދާފައެވެ. އެގޮތުން، ރާއްޖެއަކީ 1998 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ބަލި ދެނެގަނެވޭ ނިސްބަތް 70 އިންސައްތައިގައި އަދި ބަލި ފަސޭހަވާ ނިސްބަތް 85 އިންސައްތައިގައި ހިފަހައްޓާފައިވާ ދުނިޔޭގެ މަދު ފަސް ގައުމުގެ ތެރެއިން އެއް ގައުމެވެ.
އެންމެ ފަހުގެ ތަފާސްހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު، 2024 ވަނަ އަހަރު ރާއްޖެއިން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވަނީ ޓީބީގެ 148 ކޭހެވެ. ވޯލްޑް ބޭންކުގެ ޑޭޓާއިން ދައްކާގޮތުގައި 2023 ވަނަ އަހަރު ރާއްޖޭގައި ޓީބީ ޖެހޭ ނިސްބަތް ހުރީ ކޮންމެ 100،000 މީހަކަށް 40 މީހުންނަށެވެ. މިއީ ދުނިޔޭގެ އެވްރެޖް ކަމަށްވާ 102 މީހުންނާ އަޅާބަލާއިރު ވަރަށް ދަށް އަދަދެކެވެ. ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތުން ބަލާއިރު 2023 ވަނަ އަހަރު އެކަނިވެސް 10.8 މިލިއަން މީހުންނަށް މި ބަލި ޖެހިފައިވާއިރު، އޭގެ ތެރޭގައި 6 މިލިއަން ފިރިހެނުންނާއި، 3.6 މިލިއަން އަންހެނުން އަދި 1.3 މިލިއަން ކުޑަކުދިން ހިމެނެއެވެ. ރާއްޖޭގެ ހާލަތަށް ބަލާއިރު، މިހާތަނަށް ރާއްޖޭގެ 100 އަށްވުރެ ގިނަ ރަށުން ވަނީ ޓީބީ މުޅިން ނައްތާލެވިފައެވެ. މިއީ ރާއްޖެއިން ޓީބީ ނައްތާލުމަށް ކުރަމުންދާ މަސައްކަތަށް ލިބުނު ވަރަށް ބޮޑު ކުރިއެރުމެކެވެ.
ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތުތަކާއި އަމާޒުތައް
ޓީބީ ކޮންޓްރޯލްކޮށް، މުޅިން ނައްތާލުމަކީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ. މުޙައްމަދު މުޢިއްޒުގެ ސަރުކާރުގެ އާންމު ސިއްހަތުގެ ސިޔާސަތުގެ ވަރަށް މުހިންމު އަމާޒެކެވެ. ދުނިޔޭގެ ޓީބީ ދުވަހާ ގުޅިގެން ރައީސް ޑރ. މުޢިއްޒު ދެއްވި ހިތާބެއްގައި ވަނީ، 2030 ވަނަ އަހަރުގެ ނިޔަލަށް ރާއްޖެއިން ޓީބީ މުޅިން ނައްތާލުމަށް ޑަބްލިއުއެޗްއޯއިން 2014 ވަނަ އަހަރު ކަނޑައަޅާފައިވާ "އެންޑް ޓީބީ" ސްޓްރެޓެޖީއަށް ރާއްޖެއިން ފުރިހަމައަށް އަމަލުކުރަމުންދާކަން ކަށަވަރުކޮށްދެއްވާފައެވެ. އެމަނިކުފާނު ވިދާޅުވެފައިވަނީ ބަލި ނައްތާލުމަށްޓަކައި ހަރުދަނާ ސިއްހީ ނިޒާމަކާއި، ބަލި އަވަހަށް ދެނެގަތުމާއި، މުޖުތަމައުގެ ބައިވެރިވުން ވަރަށް މުހިންމު ކަމަށެވެ.
މި ސަރުކާރުގެ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް ސިޔާސަތަކީ، ބަލީގެ އަލާމާތްތައް ނުފެނި ހަށިގަނޑުގައި ފޮރުވިފައި ހުންނަ ޓީބީ (ލޭޓެންޓް ޓީބީ) އަށް ދެވޭ "ޓިއުބަކިއުލޯސިސް ޕްރިވެންޓިވް ޓްރީޓްމަންޓް" (ޓީޕީޓީ) ހިލޭ ފޯރުކޮށްދިނުން ފުޅާކުރުމެވެ. މީގެ ބޭނުމަކީ ބަލި ފެތުރުމުގެ ކުރިން ބަލިމީހާ ދެނެގަނެ، ފަރުވާދީ، މުޖުތަމައުގެ ތެރެއަށް ބަލި ފެތުރުން ހުއްޓުވުމެވެ. މީގެ އިތުރުން، ރައީސް ޑރ. މުޢިއްޒުގެ ސަރުކާރުން ވަނީ ޓީބީން ރައްކާތެރިވުމާއި، ބަލި ދެނެގަތުމާއި، ސްކްރީންކުރުން އަދި ފަރުވާދިނުމުގެ ކަންކަން ރާއްޖޭގެ ޕްރައިމަރީ ހެލްތުކެއަރ ނިޒާމުގެ ތެރެއަށް ސްޓްރެޓީޖިކް ގޮތެއްގައި ވައްދާފައެވެ. މީގެ ސަބަބުން، މާލެއަށް ބަރޯސާނުވެ، އަތޮޅުތެރޭގެ ރަށްރަށުންވެސް ފަސޭހަކަމާއެކު ޓީބީއަށް ޓެސްޓުކުރެވި، އަވަސް ފަރުވާ ލިބޭނެ މަގު ވަނީ ތަނަވަސްވެފައެވެ. ބަލި އަވަހަށް ދެނެގަތުމަށްޓަކައި ޒަމާނީ ރެޕިޑް ޑައިގްނޯސްޓިކް ވަސީލަތްތައް ހޯދައި، ނާޒުކު ހާލަތްތަކުގައި ތިބޭ މީހުންނަށް ހާއްސަ ސަމާލުކަމެއް ދީގެން ފަރުވާ ފޯރުކޮށްދިނުމަކީވެސް ސަރުކާރުގެ މުހިންމު ސިޔާސަތެކެވެ.
ރާއްޖޭގައި ޓީބީއަށް ދެވޭ ފަރުވާގެ ނިޒާމު
ރާއްޖޭގައި ޓީބީއަށް ދެވޭ ފަރުވާއަކީ ހަރުދަނާ އަދި ހަރުކަށި އުސޫލުތަކެއްގެ މަތިން ދެވޭ ފަރުވާއެކެވެ. ނޭޝަނަލް ޓީބީ ކޮންޓްރޯލް ޕްރޮގްރާމްގެ ދަށުން، ދިވެހިންނާއި ރާއްޖޭގައި އުޅޭ ބިދޭސީންނަށްވެސް ޓީބީގެ ޓެސްޓުތަކާއި ބޭސްފަރުވާ މުޅިން ހިލޭ ލިބެން ހުރެއެވެ. މިއީ ބަލިމީހުންނަށް މާލީ ގޮތުން ބުރައަކާ ނުލައި ފަރުވާ ފުރިހަމަކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.
ރާއްޖޭގައި 1994 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ޓީބީއަށް ފަރުވާދެމުން އަންނަނީ ޑަބްލިއުއެޗްއޯއިން ލަފާދޭ "ޑައިރެކްޓްލީ އޮބްޒާވްޑް ޓްރީޓްމަންޓް" (ޑޮޓްސް) އުސޫލުންނެވެ. މި އުސޫލުގެ ދަށުން، ބަލިމީހާ ބޭސްކާންޖެހެނީ ސިއްހީ އެހީތެރިއެއްގެ ހާޒިރުގައި، އޭނާގެ ބެލުމުގެ ދަށުންނެވެ. މީގެ ބޭނުމަކީ ބަލިމީހާ ގަވާއިދުން ބޭސްކާކަން ކަށަވަރުކޮށް، ބޭހަށް ނުގުޑާ ޓީބީ ނުވަތަ މަލްޓި-ޑްރަގް ރެސިސްޓެންޓް ޓީބީ (އެމްޑީއާރް-ޓީބީ) އުފެދުމުގެ ފުރުސަތު ކުޑަކުރުމެވެ. ޓީބީގެ ފަރުވާއަށް އާންމުގޮތެއްގައި 6 މަހާއި 9 މަހާ ދެމެދުގެ މުއްދަތެއް ނަގާއިރު، ފަރުވާ މެދުކަނޑާލައިފިނަމަ ބަލީގެ ނުރައްކާ ބޮޑުވެ، ފުރާނައަށް ނުރައްކާވާ ހިސާބަށް ދެއެވެ.
ޓީބީއަށް ފަރުވާދިނުމުގެ މައި މަރުކަޒެއްގެ ގޮތުގައި ހަމަޖައްސާފައިވަނީ އިންދިރާ ގާނދީ މެމޯރިއަލް ހޮސްޕިޓަލް (އައިޖީއެމްއެޗް) ގެ ރެސްޕިރޭޓަރީ މެޑިސިން ކްލިނިކެވެ. އެމްޑީއާރް-ޓީބީ ފަދަ ނުރައްކާތެރި ކޭސްތަކަށް ފަރުވާދެނީ ޑޮޓްސް ޕްލަސް ކޮމިޓީގެ ލަފާގެ މަތިންނެވެ. މީގެ އިތުރުން، އަތޮޅުތަކާއި ސަރަހައްދީ ހޮސްޕިޓަލްތަކުންނާއި ސިއްހީ މަރުކަޒުތަކުންވެސް ޓީބީއަށް ޓެސްޓުކުރެވި، ފަރުވާ ކުރިއަށްގެންދެވޭނެ އިންތިޒާމު ވަނީ ހަމަޖެހިފައެވެ. މިއީ ބަލިމީހުންނަށް އެމީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށެއްގައި ތިބެގެން ފަރުވާ ހޯދުމަށް ލިބޭ ވަރަށް ބޮޑު ލުޔެކެވެ.
ރާއްޖެއަކީ ޓީބީގެ ނުރައްކާ ކުޑަ ގައުމެއްގެ ގޮތުގައި އޮތް ނަމަވެސް، 2024 ވަނަ އަހަރުވެސް 148 ކޭސް ފެނިފައިވުމާއެކު، މިއީ އަދިވެސް ސަމާލުކަންދޭންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ސަރުކާރުން ޕްރައިމަރީ ހެލްތުކެއަރގެ ތެރެއިން ޓީބީ ސްކްރީންކުރުމާއި ފަރުވާދިނުން ފުޅާކޮށް، ލޭޓެންޓް ޓީބީއަށް ހިލޭ ފަރުވާދޭން ފެށުމަކީ 2030 ވަނަ އަހަރަށް ރާއްޖެއިން ޓީބީ ނައްތާލުމަށް އެޅުނު ވަރަށް ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅެކެވެ. މި އަމާޒަށް ވާސިލުވުމަށްޓަކައި، ޕްރައިމަރީ ހެލްތުކެއަރ މޮޑެލްގެ ތެރެއިން ރާއްޖޭގެ ހުރިހާ ރަށެއްގައި ބަލި ދެނެގަތުމުގެ ގާބިލުކަން އިތުރުކުރުމުގެ މަސައްކަތް މިހާރުވެސް ދަނީ ކުރިއަށެވެ.
