ދިވެހިރާއްޖެއަކީ ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތުން ބަލާއިރުވެސް ވަރީގެ ނިސްބަތް އެންމެ މަތި އެއް ޤައުމެވެ. 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ޖެނުއަރީ މަހުގެ 1 ވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެން މިއަދާ ހަމައަށް މާލޭގެ ފެމިލީ ކޯޓާއި އަތޮޅުތެރޭގެ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުތަކަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލަތަކަށް ބަލާއިރު، މި ނިސްބަތަށް އެދެވޭ ހެޔޮ ބަދަލެއް އައިސްފައެއް ނުވެއެވެ. އާއިލާއަކީ މުޖުތަމަޢުގެ ބިންގާ ކަމަށްވާއިރު، މާތްރަސްކަލާނގެ ޝަރުޢުކުރައްވާފައިވާ ކައިވެނީގެ މުޤައްދަސް ގުޅުން ރޫޅިގެން ދިއުމަކީ އޭގެ ސަބަބުން މުޅި މުޖުތަމަޢަށް އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ފޯރާ ކަމެކެވެ. މި ރިޕޯޓުގައި އަލިއަޅުވާލާނީ މިއަހަރުގެ މިހާތަނަށް ކޯޓުތަކަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ތަފާސްހިސާބުތަކާއި، ދިވެހި މުޖުތަމަޢުގައި ވަރި ގިނަވުމަށް މެދުވެރިވާ މައިގަނޑު ސަބަބުތަކުގެ މައްޗަށެވެ.
ފެމިލީ ކޯޓާއި މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުތަކުގެ ތަފާސްހިސާބުތަކަށް ބަލައިލުމެއް
ވޭތުވެދިޔަ އަހަރުތަކެކޭ އެއްފަދައިން 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ފުރަތަމަ ހަތަރު މަސް ދުވަހުގެ ތެރޭގައިވެސް ފެމިލީ ކޯޓަށާއި ރަށްރަށުގެ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުތަކަށް ގިނަ ޢަދަދެއްގެ ވަރީގެ މައްސަލަތައް ވަނީ ހުށަހެޅިފައެވެ. ތަފާސްހިސާބުތައް ދައްކާގޮތުން، ރާއްޖޭގައި ކޮންމެ އަހަރަކު ތިންހާހަށްވުރެ ގިނަ ވަރި ރަޖިސްޓަރީ ކުރެވެއެވެ. މިއަހަރުގެ ޖެނުއަރީން ފެށިގެން މޭ މަހުގެ ކުރީކޮޅާ ހަމައަށް އައިއިރު، މާލޭގެ ފެމިލީ ކޯޓުން އެކަނިވެސް އެތައް ސަތޭކަ ވަރިއެއް ވަނީ ސާބިތުކޮށްދީފައެވެ. މީގެ އިތުރުން އަތޮޅުތެރޭގެ ތަފާސްހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު، އުތުރުގެ އަތޮޅުތަކަށްވުރެ ދެކުނުގެ އަތޮޅުތަކުގައި ވަރީގެ ނިސްބަތް މަތިކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. މިގޮތުން ގއ. އަދި ގދ. ފަދަ އަތޮޅުތަކުގެ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުތަކުގައި ވަރީގެ މައްސަލަތައް ނިސްބަތުން ގިނަކަން ދިރާސާތަކުން ދައްކައެވެ. ކައިވެނިކުރާ ނިސްބަތާ ގާތްކުރާ ޢަދަދަކަށް ވަރިކުރާ މިންވަރު މަތިވެފައިވުމަކީ، މިއީ ހަމައެކަނި ވަކިވަކި ފަރުދުންގެ މައްސަލައެއް ނޫންކަމާއި، މިއީ މުޅި މުޖުތަމަޢުގައި އަށަގަނެފައިވާ ބޮޑު މައްސަލައެއްކަން އަންގައިދޭ ކަމެކެވެ.
އިޤްތިޞާދީ ދަތިތަކާއި ދިރިއުޅުމުގެ ހާލަތު
ދިވެހިރާއްޖޭގައި، ޚާއްޞަކޮށް މާލެ ސަރަޙައްދުގައި ވަރި ގިނަވުމުގެ އެންމެ ބޮޑު އެއް ސަބަބަކީ އިޤްތިޞާދީ ދަތިތަކާއި ދިރިއުޅުމުގެ ހާލަތު ހުންނަ ގޮތެވެ. މާލޭގައި ކުއްޔަށް އުޅުމަށް ކުރަންޖެހޭ ބޮޑު ހޭދައާއި، ލިބޭ އާމްދަނީއާއި ދެކޮޅުނުޖެހުމުގެ ސަބަބުން ދެމަފިރިންގެ ދެމެދުގައި ޚިޔާލުތަފާތުވުންތައް އުފެދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ކުދިކުދި ތަންތަންކޮޅުގައި ގިނަ ބަޔަކު އެކުގައި އުޅެންޖެހުމާއި، އާއިލާގެ އެހެން މެންބަރުންގެ ފަރާތުން ކުރިމަތިވާ ފިއްތުންތަކުގެ ސަބަބުން ދެމަފިރިންނަށް އެކަހެރިކޮށް ވަގުތު ހޭދަކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ކުޑަވެގެންދެއެވެ. މިފަދަ ތޮއްޖެހިފައިވާ މާޙައުލެއްގައި ދިރިއުޅެން ޖެހުމަކީ ނަފްސާނީ ގޮތުންނާއި ޖިސްމާނީ ގޮތުންވެސް މީހާއަށް ބޮޑެތި އަސަރުތަކެއް ކުރުވާ ކަމެކެވެ. ފައިސާގެ ދަތިކަމާ ގުޅިގެން އުފެދޭ ޒުވާބުތައް ގިނަވެ، އެންމެ ފަހުން ކައިވެނި ރޫޅުމާ ހަމައަށް ކަންކަން ދަނީ މަދެއްކޮށް ނޫނެވެ.
ޅައުމުރުގައި ކައިވެނިކުރުމާއި ތަސައްރަފު ނުފުދުން
ވަރީގެ މައްސަލަތައް ކޯޓުތަކަށް ހުށަހެޅޭއިރު ފާހަގަކުރެވޭ އަނެއް ކަމަކީ ގިނަ ކައިވެނިތައް ރޫޅެނީ ކައިވެންޏަށް މަދު އަހަރުތަކެއް ނުވަތަ މަސްތަކެއް ވުމަށްފަހުގައެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ޔުނިވަރސިޓީން ކޮށްފައިވާ ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި، ޅައުމުރުގައި ކައިވެނިކުރުމަކީ ވަރިވުމަށް މަގުފަހިކުރުވާ ވަރަށް ބޮޑު ނުރައްކަލެކެވެ. ކައިވެންޏަކީ ކިހާވަރެއްގެ ޒިންމާއެއްކަމާއި، އެ ގުޅުން ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި ދެފަރާތުން ކުރަންޖެހޭ ދޫކުރުންތަކަކީ ކޮބައިކަން ނޭނގި، ހަމައެކަނި ޖަޒުބާތެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ކުރެވޭ ކައިވެނިތައް ގިނައެވެ. ފިކުރީ ގޮތުންނާއި ޖަޒުބާތީ ގޮތުން ފުރިހަމައަށް ތަސައްރަފު ނުފުދެނީސް އާއިލާއެއް ބިނާކުރަން ފެށުމުން، ކުދިކުދި މައްސަލަތައް ހައްލުކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން ނުހުރެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، އެންމެ ފުރަތަމަ ދިމާވާ ކުޑަ އޮޅުމަކާއެކުވެސް ކޯޓާ ހަމައަށްގޮސް ވަރިވުމަށް އެދެއެވެ.
މަސްތުވާތަކެތީގެ ވަބާއާއި ގެވެށި އަނިޔާ
ފެމިލީ ކޯޓާއި މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުތަކުގެ ރެކޯޑުތަކަށް ބަލާއިރު، އަންހެނުންގެ ފަރާތުން ކައިވެނި ރޫޅާލުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ގިނަ މައްސަލަތަކުގެ ފަހަތުގައިވަނީ މަސްތުވާތަކެތީގެ ވަބާއާއި ގެވެށި އަނިޔާގެ މައްސަލަތަކެވެ. ފިރިމީހާ މަސްތުވާތަކެތި ބޭނުންކުރުމުގެ ސަބަބުން ޒިންމާދާރުކަން ކުޑަވެ، އަނބިދަރިންނަށް ދޭންޖެހޭ ޚަރަދު ނުދިނުމާއި، ޢާއިލާއަށް އިހުމާލުވުން ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވެފައިވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ޖިސްމާނީ، ނަފްސާނީ އަދި ޖިންސީ އަނިޔާއަކީވެސް ރާއްޖޭގައި ވަރަށް ގިނައިން ހިނގަމުންދާ ކަންކަމެވެ. މީގެ ކުރީގައި މިފަދަ ކަންކަން ސިއްރުކޮށްގެން އަނިޔާއަށް ކެތްކޮށްގެން ތިބި ނަމަވެސް، މިއަދު އަންހެނުން ބާރުވެރިވެ، މިފަދަ އަނިޔާވެރި މާޙައުލުތަކުން ނުކުތުމަށް ޖެހިލުންނުވާކަން ކޯޓުތަކަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލަތަކުން ހާމަވެއެވެ. ގެވެށި އަނިޔާއިން ރައްކާތެރިވުމުގެ އަމުރަށް އެދި ހުށަހަޅާ މައްސަލަތަކުގެ ޢަދަދުވެސް ކޯޓުތަކުގައި މަދެއް ނޫނެވެ.
ވަރިވުމުގެ މަރުޙަލާ ފަސޭހަވުމާއި އަންހެނުން މާލީގޮތުން ބާރުވެރިވުން
ރާއްޖޭގައި ވަރީގެ ނިސްބަތް މަތިވުމުގެ އަނެއް ސަބަބަކީ ޤާނޫނީ ގޮތުން ވަރިވުމަށް އޮންނަ ފަސޭހަ ކަމެވެ. ދުނިޔޭގެ ބައެއް އެހެން ޤައުމުތަކާ ޚިލާފަށް، ރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުތަކާއި ޝަރުޢީ ނިޒާމު އޮންނަގޮތުން، ވަރިވުމަކީ ނިސްބަތުން ފަސޭހަ އަދި އަވަސް މަރުޙަލާއެކެވެ. ބައެއް ފަހަރު އެއްވެސް މެދުވެރިއެއްގެ ރޯލެއް ނެތި، ނުވަތަ ކައުންސެލިންގ ފަދަ ކަންކަމަށް އެކަށީގެންވާ ވަގުތު ނުދެވި ކޯޓުތަކުން ވަރި ނިމިގެން ދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ޒަމާނަށް އައި ބަދަލާއެކު އަންހެނުންނަށް ތަޢުލީމާއި ވަޒީފާގެ ފުރުޞަތުތައް ފަހިވެ، މާލީގޮތުން މިނިވަންކަން ލިބިފައިވުމަކީވެސް ކައިވެނި ރޫޅުމަށް މަގުފަހިކުރުވާ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ބައެއް ދިރާސާވެރިން ފާހަގަކުރެއެވެ. އޭގެ މާނައަކީ އަންހެނުންނަށް މާލީ ގޮތުން އަމިއްލަ ފައިމައްޗަށް ތެދުވެވުމުގެ ސަބަބުން، ހިތްހަމަނުޖެހޭ ކައިވެންޏެއްގައި މަޖުބޫރުވެގެން ދެމިތިބުމުގެ ބަދަލުގައި، ވަރިވެގެން އަމިއްލައަށް ދިރިއުޅުމެއް ފެށުމުގެ އިޚްތިޔާރު މިއަދު ފަހިވެފައިވުމެވެ.
މި އަހަރުގެ މޭ މަހާ ހަމައަށް އައިއިރުވެސް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވަރީގެ ތަފާސްހިސާބުތަކަށް އެދެވޭ ހެޔޮ ބަދަލެއް އައިސްފައެއް ނުވެއެވެ. މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުތަކާއި ފެމިލީ ކޯޓުގެ ރެކޯޑުތަކުން ފެންނަން އޮތް ހަޤީޤަތަކީ، ކައިވެންޏަށް ރައްކާތެރިވުމަށްވުރެ ކައިވެނި ރޫޅާލުމުގެ ޘަޤާފަތެއް ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި އަށަގަނެފައިވާ ކަމެވެ. މިކަމަށް ހައްލެއް ގެނެވޭނީ ކައިވެންޏަށްފަހު ދިމާވާ މައްސަލަތައް ހައްލުކުރުމަށް ކައުންސެލިންގގެ ޚިދުމަތްތައް ފުޅާކޮށް، މުޖުތަމަޢުގެ އިޤްތިޞާދީ އަދި އިޖުތިމާޢީ މައްސަލަތަކަށް އެކަށީގެންވާ ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅިގެންނެވެ. އެހެން ނޫންނަމަ، މި ނުރައްކާތެރި އޮއިވަރުގެ ސަބަބުން އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކަށް އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ފޯރަމުންދާނެކަން ކަށަވަރެވެ